D\u017cd\u017cownice s\u0105 nieod\u0142\u0105cznym elementem przyrody, jednak w miastach takich jak Krak\u00f3w staj\u0105 si\u0119 powa\u017cnym problemem sanitarnym i ekologicznym. W ostatnich latach obserwuje si\u0119 znacz\u0105cy wzrost ich populacji, zw\u0142aszcza w rejonach miejskich z du\u017c\u0105 ilo\u015bci\u0105 zaro\u015bli i teren\u00f3w przemys\u0142owych. Wed\u0142ug danych Urz\u0119du Miejskiego w Krakowie, w latach 2018\u20132023 liczba zg\u0142osze\u0144 do s\u0142u\u017cb ratowniczych zwi\u0105zanych z d\u017cd\u017cownicami wzros\u0142a o ponad 40%. Zjawisko to nie tylko utrudnia codzienne funkcjonowanie mieszka\u0144c\u00f3w, ale tak\u017ce stanowi ryzyko dla zdrowia publicznego, zw\u0142aszcza w okresach wysokiej wilgotno\u015bci i ciep\u0142a.<\/p>\n
D\u017cd\u017cownice, zwane r\u00f3wnie\u017c d\u017cd\u017cownicami szarymi (*Lumbricus terrestris*), s\u0105 najpospolitszymi gatunkami w Polsce. Ich obecno\u015b\u0107 w miastach wynika z adaptacji do r\u00f3\u017cnych warunk\u00f3w \u015brodowiskowych, jednak w skomplikowanych strukturach urbanistycznych staj\u0105 si\u0119 problematyczne. W Krakowie szczeg\u00f3lnie cz\u0119sto spotyka si\u0119 je w rejonie Starego Miasta, Podg\u00f3rza i Parku im. Tadeusza Ko\u015bciuszki, gdzie g\u0119sta ro\u015blinno\u015b\u0107 i stary, zdegradowany pod\u0142o\u017ce sprzyjaj\u0105 ich rozprzestrzenianiu si\u0119. Wed\u0142ug bada\u0144 przeprowadzonych przez Instytut Zoologii PAN, w warunkach miejskich d\u017cd\u017cownice mog\u0105 \u017cy\u0107 nawet do 10 lat, co znacz\u0105co wyd\u0142u\u017ca okres ich wp\u0142ywu na \u015brodowisko.<\/p>\n
Najwi\u0119kszym problemem zwi\u0105zanych z d\u017cd\u017cownicami w Krakowie jest ich potencja\u0142 do przenoszenia chor\u00f3b i zanieczyszcze\u0144. Wed\u0142ug danych G\u0142\u00f3wnego Inspektora Sanitarnego, d\u017cd\u017cownice mog\u0105 przenosi\u0107 bakterie takie jak *Escherichia coli* i *Salmonella*, kt\u00f3re stanowi\u0105 zagro\u017cenie dla os\u00f3b pracuj\u0105cych w ogrodach, na terenach rekreacyjnych oraz w miejscach, gdzie ludzie maj\u0105 kontakt z ziemi\u0105. W ostatnich latach zwi\u0119kszy\u0142a si\u0119 r\u00f3wnie\u017c liczba przypadk\u00f3w alergii na ich wydzieliny, zw\u0142aszcza u dzieci i os\u00f3b z predyspozycjami astmatycznymi. W kontek\u015bcie ekologicznym, d\u017cd\u017cownice s\u0105 tak\u017ce kluczowymi elementami w naturalnym cyklu od\u017cywiania si\u0119, jednak ich nadmierna populacja mo\u017ce prowadzi\u0107 do degradacji gleby i utraty bior\u00f3\u017cnorodno\u015bci.<\/p>\n
Warto r\u00f3wnie\u017c wspomnie\u0107 o problemie zanieczyszczenia gleby. Wed\u0142ug bada\u0144 przeprowadzonych przez Uniwersytet Jagiello\u0144ski, d\u017cd\u017cownice w miastach cz\u0119sto gromadz\u0105 si\u0119 w obszarach z du\u017c\u0105 ilo\u015bci\u0105 odpad\u00f3w organicznych i chemicznych. W Krakowie szczeg\u00f3lnie dotkliwie dotyczy to teren\u00f3w przemys\u0142owych w okolicach ul. Prandoty i Nowej Huty, gdzie st\u0119\u017cenie metali ci\u0119\u017ckich i innych substancji toksycznych jest znacznie wy\u017csze ni\u017c w naturalnych ekosystemach. W rezultacie, d\u017cd\u017cownice z tych obszar\u00f3w mog\u0105 przenosi\u0107 te substancje do gleby i wodnych zbiornik\u00f3w, co stanowi dodatkowe zagro\u017cenie dla ekosystem\u00f3w miejskich.<\/p>\n
Cho\u0107 d\u017cd\u017cownice s\u0105 niezb\u0119dne dla zdrowia gleby, w miastach konieczne jest ich kontrolowanie. W Krakowie stosowane s\u0105 r\u00f3\u017cne metody, od tradycyjnych po nowoczesne. Najpopularniejszymi s\u0105 mechaniczne metody, takie jak wykopywanie d\u017cd\u017cownic z gleby, zw\u0142aszcza w ogrodach i parkach. Wed\u0142ug danych Urz\u0119du Miasta, w 2023 roku przeprowadzono ponad 15 tysi\u0119cy takich interwencji, co przynios\u0142o zauwa\u017calne zmniejszenie ich liczebno\u015bci w niekt\u00f3rych rejonach. W przypadku wi\u0119kszych obszar\u00f3w, takich jak tereny przemys\u0142owe, stosuje si\u0119 r\u00f3wnie\u017c metody chemiczne, jednak z uwagi na ryzyko dla \u015brodowiska, ich stosowanie jest ograniczone.<\/p>\n
W ostatnich latach coraz popularniejsza staje si\u0119 r\u00f3wnie\u017c metoda biologiczna, polegaj\u0105ca na wprowadzeniu naturalnych wrog\u00f3w d\u017cd\u017cownic, takich jak paj\u0105ki czy chrz\u0105szcze. Wed\u0142ug ekspert\u00f3w z Zak\u0142adu Entomologii PAN, taka strategia mo\u017ce by\u0107 skuteczna w d\u0142ugoterminowej walce z tym problemem, poniewa\u017c nie niszczy gleby i nie wprowadza toksycznych substancji. W Krakowie testuje si\u0119 r\u00f3wnie\u017c metody oparte na bioakumulacji, polegaj\u0105ce na stosowaniu ro\u015blin, kt\u00f3re absorbuj\u0105 metale ci\u0119\u017ckie z gleby, co zmniejsza ryzyko przenoszenia ich przez d\u017cd\u017cownice.<\/p>\n
W przysz\u0142o\u015bci Krak\u00f3w musi znale\u017a\u0107 r\u00f3wnowag\u0119 mi\u0119dzy ochron\u0105 \u015brodowiska a utrzymaniem komfortu \u017cycia mieszka\u0144c\u00f3w. W tym kontek\u015bcie kluczow\u0105 rol\u0119 odgrywaj\u0105 edukacja i monitoring. Urz\u0105d Miasta prowadzi ju\u017c programy informacyjne dla ogrodnik\u00f3w i mieszka\u0144c\u00f3w, kt\u00f3re ucz\u0105, jak skutecznie zapobiega\u0107 rozprzestrzenianiu si\u0119 d\u017cd\u017cownic. Wsp\u00f3\u0142praca z naukowcami, takimi jak zesp\u00f3\u0142 z Uniwersytetu Jagiello\u0144skiego, jest r\u00f3wnie\u017c niezb\u0119dna, aby opracowa\u0107 bardziej skuteczne strategie. Warto r\u00f3wnie\u017c zwr\u00f3ci\u0107 uwag\u0119 na rozw\u00f3j zielonych przestrzeni miejskich, takich jak parkowe systemy drena\u017cowe i ro\u015blinno\u015b\u0107 ograniczaj\u0105ca wilgotno\u015b\u0107 gleby, co mo\u017ce zmniejszy\u0107 sprzyjaj\u0105ce warunki dla d\u017cd\u017cownic.<\/p>\n